Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ο Μεταξάς ήταν ο εκπρόσωπος του φασισμού στην Ελλάδα και αποδίδουν στο Καθεστώς της 4ης Αυγούστου φασιστική ιδεολογία. Σ’ αυτούς ανήκει “ο συγγραφεας της Αριστεράς Σπύρος Λιναρδάτος, (Η Τετάρτη Αυγούστου, Αθήνα, 1966) αλλά και Ο Γιαννης Ανδρικόπουλος (Οι ριζες του Ελληνικού Φασισμού, Αθήνα, 1977)Με μια προσεκτική εξέταση της Βασης αυτών των κατηγοριών καταλαβαίνει κανείς ότι είναι ανισχυρες ακόμη και αστήρικτες, και απλουστευτικές. Δεν υπηρξε καμία υποδομή για τη συστηματική προετοιμασία ενός φασιστικου καθεστώτος- σχεδόν δεν υπήρχαν καν φασίστες στην Ελλάδα πριν από το 1936, ή τουλάχιστον ένας σημαντικος-αριθμός από αυτούς. Ομοίως, δεν υπήρχαν σοβαρές, ενεργες φασιστικές οργανώσεις. Ο ίδιος ο Ανδρικόπουλος απαριθιεί μόλις πέντε: την Εθνική Ένωση Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη που ήταν πατριωτική και αντισημιτική- το Ελληνικό Εθνικο-Σοσιαλίστικό Κόμμα του Γεώργιου Μερκούρη, που ιδρύθηκε το 1933 σαν μια κακή απομίμηση του χιτλερικού κινήματος από τον γιο του ακραίου βασιλόφρονα δημάρχου της Αθήνας και στενού συνεργάτη του βασιλιά Κωνσταντίνου στη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου, Σπύρου Μερκούρη- η Σιδηρά Ειρήνη, μια οργάνωση εθνικής άμυνας με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Νίκλαμπι, παλιό ακόλουθο του δικτάτορα στρατηγού Πάγκαλου, στην οποία συμμετείχαν κυρίως απότακτοι αξιωματικοί του καθεστώτος του Πάγκαλου- το Εθνικο-Σοσιαλιστικό Κόμμα Μακεδονίας-Θράκης, πολύ σημαντικό- και ο Παμφοιτητικός Σύλλογος, μια εθνική ένωση που αντιτασσόταν στις ισχυρές κομουνιστικές φοιτητικές οργανώσεις του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπήρχε επίσης και μια μικρή τοπική ομάδα του Ιταλικού Φάτσιο (Ανδρικόπουλος, στο ίδιο, σελ. 56-57.)“Ωστόσο, δεν αποδεικνύει κανένα στοιχείο ότι ο ίδιος ο Μεταξάς είχε κάποια σχέση μ’ αυτές τις οργανώσεις. Το να έχει επηρεαστεί κάποιος από τον φασισμό και τις φασιστικές ιδέες δεν ισοδυναμεί με το να είναι φασίστας. Το να παραδέχεται ή να αναγνωρίζει πως το κοινοβουλευτικό σύστημα απέτυχε να εξασφαλίσει πολιτική σταθερότητα στην Ελλάδα μετά τον Μεγάλο Πόλεμο, ή την περίοδο του Μεσοπολέμου, και για το λόγο αυτό να αναζητά τη λύση στην επιβολή ενός καθεστώτος με ισχυρότερη εκτελεστική εξουσία και μια πιο πειθαρχημένη πολιτεία, απαλλαγμένη από την ανεξέλεγκτη φατριαστική πολιτική, ή το να αποφασίσει να το επιτύχει αυτό μέσω μιας πιο οργανωμένης και πειθαρχημένης κοινωνίας, στην οποία ανήκει και μια Εθνική Οργάνωση Νεολαίας, σε καιρό διεθνούς κρίσης, οικονομικής δυσχέρειας και ενός επικείμενου ευρωπαϊκού πολέμου, με λίγα λόγια, το να επιλέγει κάποιος τη δημιουργία ισχυρής -ακόμη και πανίσχυρης και αδιαμφισβήτητης- κεντρικής εξουσίας και να διευρύνει με τη βία τα όρια της δικαιοδοσίας της για να καλύψει τις περισσότερες κοινωνικές και πολιτικές δραστηριότητες, τους περισσότερους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς, δεν ταυτίζεται απαραίτητα με το φασισμό ηταν ένα καθεστώς απολυταρχικό- ο φασισμός είναι μία από τις εκδοχές της απολυταρχίας.Ούτε είχε κάποιον εξέχοντα ή έστω «κεκαλυμμένο» θεωρητικό ή ιδεολόγο ο φασισμός στην Ελλάδα. Τα δημοσιευμένα άρθρα για το «νέον κράτος» ή τη «νέα τάξη» στην Ευρώπη, για την ισχυρή κυβέρνηση και το Εθνικό Κράτος, που εμφανίζονται στις εκδόσεις του Αρίστου Καμπάνη και άλλων, δεν μας επιτρέπουν να ισχυριστούμε κάτι τέτοιο. Είναι αλήθεια, βέβαια, ότι ο τοπικός διευθυντής της Λουφτχανσα, Νικολόπουλος, αποδείχτηκε πράκτορας των Ναζί και ότι πολλοί ανώτεροι εν ενεργεία αξιωματικοί ήταν φιλογερμανοί.Ήταν αναπόφευκτο, όμως, όπως συνέβαινε και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες εκείνη την εποχή, να υπάρξουν και κάποιοι στην Ελλάδα, τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή, που θα γοητεύονταν από την ιδέα ενός ισχυρού εθνικού κράτους και ενός πανίσχυρου, χαρισματικού ηγέτη.Ήταν επίσης η εποχή που πολλοί Έλληνες αναζητούσαν και αποκτούσαν πανεπιστημιακή και άλλου είδους ανώτατη εκπαίδευση στη Γερμανία- από αυτή την άποψη, η Γερμανία είχε ασκήσει μια ισχυρή, αν όχι κυρίαρχη, και ευρύτατα διαδεδομένη πολιτιστική-εκπαιδευτική επιρροή στην Ελλάδα Ελάχιστοι Έλληνες όμως ήταν πρόθυμοι να προσυπογράψουν τις βιολογικές ρατσιστικές θεωρίες και τα προγράμματα του φασισμού. Το ίδιο ίσχυε και για τον Μεταξά. Είναι μάλλον δύσκολο αν όχι αδύνατο, να είναι κανείς ταυτόχρονα ανθρωπιστής και ρατσιστής, ή ρατσιστής και μασόνος! Αυτοί που κατηγορούν τον Μεταξά και το καθεστώς του για φασισμό δεν μπορούν να τα έχουν όλα δικά τους- γιατί ταυτόχρονα τον κατηγορούν ότι ήταν υποχείριο του βασιλιά και ότι το καθεστώς του δεν ήταν τίποτα παραπάνω από την εφαρμογή βασιλικών διαταγών. Τον βασιλιά, όμως, τον θεωρούσαν αντιφασίστα και πράκτορα των Αγγλων, και μάλιστα εγγυητή της ελληνοβρετανικής συμμαχίας ενάντια στους φασίστες εισβολείς της Ευρώπης.Είναι δύσκολο, ή, τουλάχιστον, παρακινδυνευμένο να εντάξει κανείς τον Μεταξά και το καθεστώς του σε απλοϊκές κατηγορίες της άκρας Δεξιάς, του φασισμού κ.λπ. Ακόμη και ο υποδειγματικός ανάμεσα στους Έλληνες πολιτικούς φιλελεύθερος δημοκράτης Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ο τελευταίος πρωθυπουργός πριν από το στρατιωτικό πραξικόπημα του Απριλίου 1967, διατηρεί κάποιες επιφυλάξεις και διστάζει να δηλώσει ξεκάθαρα ότι ο Μεταξάς ανήκε στην άκρα και τυπική, παραδοσιακή Δεξιά. Υποστηρίζει όμως ότι το Καθεστώς Μεταξά έσπειρε την δυσπιστία στις σχέσεις του στρατού με τους πολιτικούς, με την κοινοβουλευτική δημοκρατία και με τους πολίτες- γιατί ενίσχυσε την πεποίθηση των στρατιωτικών ότι ο λαός αδυνατούσε να χειριστεί πολιτικά ζητήματα, κάνοντας τους να νιώθουν ανώτεροι από τον μέσο πολίτη, σαν από μηχανής θεοί που προστάτευαν το Έθνος, το ηθικό οικοδόμημα της κοινωνικής τάξης και τα εθνικά συμφέροντα. Ο Κανελλόπουλος αιτιολογεί, λοιπόν, τα δύο μακροσκελή υπομνήματα του στον Μετα ξά, τον Ιούνιο του 1939 και τον Αύγουστο του 1940, υποστηρίζοντας ότι το Καθεστώς της 4ης Αυγούστου είχε εντάξει ιδεολογικά την Ελλάδα στα φασιστικά πολιτικά συστήματα των χωρών του Αξονα, και γι’αυτό φοβόταν ότι η χώρα δεν θα αντιστεκόταν στις επιθέσεις του. Ισχυρίζεται επίσης ότι το Καθεστώς της 4ης Αυγούστου δεν είχε κάνει καμία προετοιμασία για να εξασφαλίσει τις τύχες του λαού υπό εχθρική κατοχή, και το αποτέλεσμα θα ήταν να καταρρεύσουν τα πάντα σε ζήτημα ωρών ή ημερών, και ότι το τέλος της δικτατορίας του Μεταξά θα άφηνε πίσω του ένα τεράστιο κενό. (, Βλ. Ιστορικά Δοκίμια. Αθήνα, 1975, σελ. 209, και τα δακτυλογραφη μένα υπομνήματα στο Προσωπικό Αρχείο του Μεταξά.)Μπορεί το καθεστώς του Μεταξά να είχε υιοθετήσει κάποια από τα τότε διαδεδομένα πολιτικά χαρακτηριστικά που συνδέονταν με το φασιστικό ρεύμα, καθώς και το φόβο της κομουνιστικής απειλής στην Ευρώπη, τον οποίο υπέθαλπαν οι χώρες του Αξονα, αλλά δεν είχε καμία ιδεολογική δέσμευση με τις αιώνιες αλήθειες του φασισμού. Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι ο Μεταξάς και το καθεστώς του πήραν μια παράλογη αποφαση αυτοκτονίας όταν απέρριψαν το τελεσίγραφο του Ντουτσε στις 28 Οκτωβρίου του 1940 και ξεκίνησαν πόλεμο εναντίον του. Ακόμη πιο παράλογο είναι το γεγονός ότι το καθεστώς αυτό, οι διάδοχοι και τα υπολείμματα του, δεν καθόρισαν την περίοδο διακυβέρνησης της λεγόμενης Δεξιάς την περίοδο 1950-1967 και μετά, ιδιαίτερα καθώς πολλά στοιχεία από τη φιλελεύθερη πτέρυγα του λεγόμενου συντηρητικού πολιτικού κόσμου, μετά το 1942 και κυρίως μετά το 1950, εντάχθηκαν στη Δεξιά. Αν πιστέψει κανείς τον Κανελλόπουλο, από την Κατοχή του Αξονα και τον Εμφύλιο (1941 -1944,1946-1949) προέκυψε ένας νέος Εθνικός Διχασμός ανάμεσα στην Αριστερά και σε μια ουσιαστικα μεταλαγμενη δεξια με ηγετη τον Στραταρχη Παπαγο.